Osteoxondroz — onurğa sütununun disk və oynaqlarında baş verən degenerativ-distrofik dəyişiklikləri ifadə edən, əsasən bel, boyun və döş nahiyələrini əhatə edən xronik xəstəlikdir. Bu termin postsovet tibb ənənəsindən gəlir; müasir beynəlxalq tibbdə eyni vəziyyətlər “disk degenerasiyası”, “spondiloz” və ya “osteoartrit” adlandırılır. Adından asılı olmayaraq, bu vəziyyət gündəlik həyatı ciddi şəkildə poza bilər.
Osteoxondroz nədir?
Onurğa sütunu arasındakı disklər — xüsusi amortizator funksiyasını yerinə yetirən qığırdaq strukturlar — yaşla birlikdə su itirir, elastikliyini azaldır. Bu proses nəticəsində disk yastılaşır, onurğa sümükləri arasındakı məsafə azalır, sinirlərin sıxılması yaranır. Zamanla onurğa sütununda sümük çıxıntıları (osteofitlər) meydana çıxa bilər.
Bel osteoxondrozu (lumbar bölgə) ən çox rast gəlinən formasıdır. Boyun osteoxondrozu (servikal bölgə) isə oturaq həyat tərzi keçirənlərdə, xüsusilə kompüter istifadəçilərində getdikcə daha tez müşahidə edilir.
Osteoxondrozun səbəbləri
- Yaş: 30 yaşdan sonra onurğa disklərinin degenerativ dəyişiklikləri başlayır.
- Oturaq həyat tərzi: Uzun müddət eyni vəziyyətdə oturmaq diskləri sıxışdırır.
- Artıq çəki: Hər əlavə kiloqram onurğa üzərindəki yükü artırır.
- Ağır fiziki iş: Yük qaldırma, vibrasiya məruziyyəti disk degenerasiyasını sürətləndirir.
- Pis duruş: Düzgün olmayan oturuş vəziyyəti onurğanı qeyri-bərabər yükləyir.
- Siqaret: Disk qan dövranını pozur, regenerasiyanı yavaşladır.
- İrsi meyllilik: Ailə tarixçəsi xəstəlik riskini artırır.
Əlamətlər: bel ağrısından əlavə nələr olur?
- Bel bölgəsi: Bel ağrısı, ayağa ötürülən ağrı (siyatik sinir sıxılması), baldıra ötürülən uyuşma, uzun müddət oturduqdan sonra güclənən ağrı.
- Boyun bölgəsi: Boyun ağrısı, baş ağrısı (ənsədən başlayan), qola ötürülən uyuşma, baş gicəllənməsi, əl zəifliyi.
- Döş bölgəsi: Döş ağrısı, nəfəs zamanı güclənən ağrı (bəzən ürək problemi ilə qarışdırılır).
Diaqnostika üsulları
- Klinik müayinə: Nevroloq refleksləri, hissiyyatı, əzələ gücünü, onurğa hərəkətlərini qiymətləndirir.
- Rentgen: Disk məsafəsini, osteofitləri, onurğa deformasiyasını göstərir.
- MRT: Disk yırtığını, sinir sıxılmasını ən yaxşı göstərən üsuldur. Cərrahiyyə planlamasından əvvəl mütləq aparılır.
- EMQ: Sinir sıxılmasının dərəcəsini müəyyən etmək üçün istifadə edilir.
Müalicə üsulları
Konservativ müalicə
Xəstələrin 90%-dən çoxu konservativ müalicə ilə sağalır:
- Dərman müalicəsi: Ağrı kəsici dərmanlar (NSAID qrupu), əzələ relaksantları, sinir ağrısı üçün preparatlar — yalnız həkim təyinatı ilə.
- Fizioterapiya: LFK (müalicəvi məşqlər) onurğa ətrafi əzələləri gücləndirir — bu ən vacib uzunmüddətli müalicədir. Ultrasəs, elektrostimulasiya, maqnitoterapiya əlavə üsullardır.
- Manuel terapiya: Lisenziyalı mütəxəssis tərəfindən aparılan onurğa mobilizasiyası ağrını azalda bilər.
- Epidural blokadalar: Şiddətli sinir ağrısında kortikosteroid inyeksiyaları yalnız mütəxəssis tərəfindən aparılmalıdır.
Cərrahi müalicə
Cərrahiyyə yalnız ciddi göstərişlər olduqda tövsiyə olunur: sinir sıxılmasından yaranan kəskin gücsüzlük, sidik-bağırsaq funksiyasının pozulması, ağrının konservativ müalicəyə cavab verməməsi. Mikrodiskektomiya ən tez-tez aparılan əməliyyatdır.
Profilaktika: onurğanızı qoruyun
- Düzgün oturuş vəziyyətini qoruyun, hər 45-60 dəqiqədən bir qalxın
- İş masasını erqonomik qurun — monitor göz hündürlüyündə olsun
- Yük qaldıranda dizi əyərək qalxın, onurğanı bükməyin
- Bədən çəkisini normal həddə saxlayın
- Siqareti tərk edin
- Plank, kürek əzələlərini gücləndirən məşqlər, üzgüçülük tövsiyə edilir
- Ortopedik döşəkdən istifadə edin
Nə vaxt həkimə müraciət etməlisiniz?
- Ayağa və ya qola yayılan ağrı, uyuşma və ya zəiflik
- İki həftədən çox davam edən bel ağrısı
- Sidik-bağırsaq funksiyasının pozulması (dərhal həkimə gedin)
- Gecə güclənən ağrı
- İstilik, kilo itkisi ilə birlikdə gələn bel ağrısı
Tez-tez Verilən Suallar
Osteoxondroz tamamilə sağala bilərmi?
Disk degenerasiyası tam geriyə dönmür, lakin ağrı tam nəzarət altına alına bilər. Düzgün müalicə, fizioterapiya və həyat tərzi dəyişiklikləri ilə xəstələrin böyük əksəriyyəti normal həyata qayıda bilir.
Osteoxondrozda istirahət mi, hərəkət mi daha yaxşıdır?
Kəskin ağrı mərhələsində qısa müddətli istirahət (1-2 gün) kömək edə bilər, lakin uzun müddətli yataq istirahəti tövsiyə edilmir. Fizioterapevt rəhbərliyi altında aktiv hərəkət sağalmanı sürətləndirir.
Hansı həkim osteoxondrozu müalicə edir?
Nevroloq osteoxondrozun əsas mütəxəssisidir. Cərrahi göstəriş yarandıqda neyrocərrah konsultasiyası tələb olunur. Fizioterapevt isə reabilitasiya proqramını hazırlayır.
Masaj osteoxondrozda kömək edirmi?
Professional masaj əzələ spazmını azaltmağa kömək edə bilər. Lakin sinir sıxılması aktiv olduğu dövrdə yanlış masaj vəziyyəti ağırlaşdıra bilər — mütləq həkimlə məsləhətləşin.
Bel ağrısı ilə mübarizədə peşəkar nevroloq dəstəyi vacibdir. nevroloq həkimlərimiz profillərini nəzərdən keçirin, Bakıda nevroloq həkimləri isə Bakıda çalışan mütəxəssisləri tapmanıza kömək edər.
📋 Nevroloq Həkimi Axtarırsınız?
Azərbaycanda Nevroloq həkimlərinin tam siyahısı və Bakıda Nevroloq mütəxəssisləri TapHekim.com-da mövcuddur.
Son yenilənmə:
